Historisch

Beknopte historie van ‘Het Eerste Klas Restaurant’ in station Amsterdam Centraal

De pioniers die zo’n 180 jaar geleden de eerste spoorlijnen in Nederland in bedrijf namen, wisten niet welk een belangrijke ontwikkeling zij hiermee in gang hebben gezet. Aanvankelijk aarzelend, ontwikkelden de stampende en sissende stoomtreinen een voor die tijd ongelooflijke snelheid. De mensen ontdekten dat zij zich comfortabel naar hun nieuwe bestemming konden verplaatsen. De eerste houten stations waren eenvoudige optrekjes. Ze maakten spoedig plaats voor monumentale gebouwen. Door de snelle ontwikkelingen besefte men dat tal van steden en hele regio’s in het land, maar ook in Europa, bereikbaar waren. Door de komst van de voorbijrazende stalen monsters was men aanvankelijk bang dat de koeien in de weilanden geen melk meer zouden geven. Zelfs je hersenen zouden door de vaart worden geplet.

De tweede helft van de industriële revolutie in de negentiende eeuw was een tijd van trots en technische innovaties. De hoofdstad Amsterdam moest na veel raadsvergaderingen en discussies over een triomfantelijk station als stadspoort beschikken. Aan het Open Havenfront en als een rode loper in de as van het Damrak. Want stadsmuren en stadswallen waren niet meer nodig.

Mede door de komst van de trein kwam Nederland tot bloei. Tegelijkertijd groeiden in de tweede helft van de 19 de eeuw de gelegenheden in de stations waar reizigers in alle rust en met een goed gemoed konden genieten van een versnapering voor hun vertrek of aankomst. Wist u dat vanuit dit station  vanwege de dienstregeling de tijd in ons land gelijk werd gezet? Dit gebeurde  toen voordat ‘Greenwich time’ op onze aardbol als richtinggevende standaard voor de klok met wijzers werd aangenomen.

Architect Pierre Cuypers ontwierp tot in detail dit bijzondere station dat in 1889 werd geopend. In de samenleving van toen bestonden nog strakke rangen en standen. Er heerste een andere sociale hiërarchie. Naast een koninklijke wachtkamer ontwierp Cuypers de eerste en tweede wacht- en verblijfsruimten. De derde klas wachtkamer in de westelijke vleugel van het station, werd voor ‘het gewone volk’ ingericht.

Geïnspireerd door de late Gotiek en de vroege Renaissance ontwierp Cuypers ook het Rijksmuseum. In de vlugge Amsterdamse volksmond werd het museum ook wel het ‘bisschoppelijke paleis’ genoemd. En het station heette de ’kathedraal’.

Voor de vormgeving en de inrichting koos de architect voor reusachtige boogvensters en een inspirerend decoratieprogramma. Zijn schetsen en kleurrijke ontwerpen staan bol van symbolische voorstellingen en verbindingen met de scheepvaart, het spoorwegverkeer, nijverheid, wetenschap en techniek.

In de voorgevel van het station zijn reliëfs met allegorische voorstellingen en beeldhouwwerken te zien.  Zoals de ‘Amsterdamse stedenmaagd’ en de handelssteden waarmee Amsterdam per spoor is verbonden.

In de stationshal zijn verschillende beroepen geschilderd, zoals de boerin, de schoolmeester, de kuiper, de smid en de dienstmeid.

Vanuit de stationshal loopt men de trap naar de oostzijde op. Daar, op perron 2b  vindt de naar ‘ververschingen’ zoekende bezoeker‘Het Eerste Klas Restaurant’.

Opmerkelijk in deze bijzondere gelegenheid zijn de uitbundige decoraties die uit de periode ‘fin de siècle’ voortkomen. Zij markeren de locatie als ‘een parel‘ in het markante station. Het zijn bloemrijke scènes, moraliserende teksten en verbeeldingen van verhalende fabels die het fraaie interieur sieren. Dit geeft het 1e Klas Restaurant grandeur en allure.

Bijvoorbeeld de fabel van ‘de Vos en de Ooievaar’ is van de schrijver La Fontaine. Het gaat hier over gretigheid. Geïnspireerd door vele verhalen ontwierp de kunstenaar Georg Sturm de originele decoraties die de typisch nostalgische uitstraling van deze gelegenheid kenmerken.

Een ander voorbeeld is dat boven het imposante en langgerekte uitgifteblok op de muur een twee-bultige kameel zichtbaar is. Ook de een-bultige dromedaris ontbreekt niet. Beiden appelleren de gasten op zuinigheid en matigheid.

Zo ervaart men comfort, stijl en kwaliteit.