Damrak en de IJ-baai vanaf Amsterdam Centraal: route en bezienswaardigheden

Wandelroute over het Damrak naar de IJ-baai vanaf Amsterdam Centraal. De gids wijst bezienswaardigheden, aanlegplaatsen en fotopunten langs de route aan.

Het Damrak is een rechte straat van circa 800 meter die Amsterdam Centraal Station rechtstreeks verbindt met de Dam, het historische middelpunt van de stad. De naam verwijst naar het open waterbekken dat hier vroeger lag: het Damrak was een brede kanaalinham tussen de IJ-baai en de binnenstad, die in de twintigste eeuw gedeeltelijk werd gedempt. Direct achter het stationsgebouw, aan de noordelijke IJ-zijde, liggen de kaden met vrij uitzicht over het brede IJ-water.

De combinatie van waterfront, historische gevels en aanlegplaatsen voor rondvaartboten maakt de route van het station naar het Damrak tot een van de meest fotogenieke stadswandelingen van Amsterdam. Dit artikel beschrijft de IJ-baai en de kade achter het station, de looproute en looptijd, de bezienswaardigheden langs het Damrak en de aanlegplaatsen voor grachtenrondvaarten.

De IJ-baai en de kade achter het station

De noordzijde van Amsterdam Centraal geeft direct uit op het Stationsplein aan het IJ, het brede zeewater dat Amsterdam scheidt van het noordelijke oevergebied. Vanaf de kade is het wateroppervlak van de IJ-baai goed te overzien, met zicht op de gratis GVB-veerboten die richting Amsterdam-Noord varen en op grotere schepen die het IJ bevaren. Het plein is tevens het vertrekpunt voor de gratis pont naar het Eye Filmmuseum en de NDSM-werf aan de overkant.

De kade langs de IJ-baai is in de afgelopen decennia sterk veranderd. Waar vroeger industrie en scheepswerven lagen, staan nu moderne gebouwen zoals het Oosterdokseiland met de Openbare Bibliotheek Amsterdam en het Muziekgebouw aan 't IJ. De kade zelf is breed en grotendeels autovrij, waardoor een rustige wandeling langs het water goed mogelijk is.

Voor fotografen biedt de IJ-zijde een bijzonder perspectief op de achtergevel van het stationsgebouw, dat werd ontworpen door Pierre Cuypers en in 1889 geopend. De bakstenen torens en neogotische gevelelementen komen op de waterkant goed tot hun recht, zeker in de vroege ochtend wanneer het licht laag over het IJ valt. Een wandeling langs de IJ-baai en terug duurt doorgaans niet meer dan tien tot vijftien minuten.

Looproute van Amsterdam Centraal naar het Damrak

De looproute naar het Damrak begint bij de hoofduitgang aan de zuidzijde van het station, het Stationsplein aan de stadszijde. Vanuit de stationshal loopt men door de middelste doorgang naar buiten en staat men direct met zicht op de Damrak-as, die in een vrijwel rechte lijn naar de Dam loopt. De afstand van de stationsingang tot de Dam bedraagt circa 800 meter.

Op rustige momenten is de wandeling te voet in acht tot tien minuten te maken. Tijdens drukke toeristische uren kan de looptijd oplopen, omdat het Damrak een van de meest bezochte wandelroutes van Amsterdam is en het trottoir op meerdere plaatsen smal is. Een rustiger alternatief is de Prins Hendrikkade, die aan de oostkant van het centrum loopt en minder toeristisch druk is.

Het Damrak is goed bewegwijzerd en de oriëntatie is eenvoudig: de straat loopt recht, met aan het einde het silhouet van het Koninklijk Paleis als baken. Halverwege passeert men de Beurs van Berlage aan de rechterkant en iets verder de zogeheten Dansende Huizen aan de linkerkant. Beide gebouwen zijn ook op loopafstand vanuit hotels in de directe stationsbuurt bereikbaar.

Bezienswaardigheden langs het Damrak

Het Damrak is meer dan een doorgangsroute: langs de straat staan architectonisch en historisch interessante panden die de sfeer van het negentiende- en vroeg-twintigste-eeuwse Amsterdam bewaard hebben. De bezienswaardigheden binnen 15 minuten van Centraal vormen samen een compacte stadswandeling voor bezoekers met beperkte tijd. De drie meest markante plekken langs het Damrak komen hieronder aan bod.

Beurs van Berlage

De Beurs van Berlage staat op nummer 243 van het Damrak, op circa 400 meter van de stationsingang, en geldt als een van de bepalende bouwwerken van de Nederlandse architectuurgeschiedenis. Het gebouw werd ontworpen door H.P. Berlage en in 1903 geopend als handelsbeurs voor de Amsterdamse effecten- en goederenhandel. De rode baksteen, strakke lijnen en het ritmische gebruik van boogvormen maakten het destijds radicaal vernieuwend ten opzichte van de heersende neostijlen.

Tegenwoordig functioneert het pand als evenementenlocatie en kunnen bezoekers de grote beurshal bewonderen, inclusief de muurschilderingen van Jan Toorop en Richard Roland Holst. Meer over de Beurs van Berlage en de mogelijkheden voor individuele bezoekers staat uitgewerkt in de aparte gids over dit gebouw. De beste fotopositie is aan de overkant van het Damrak, waar de volledige gevel in één kader past.

De Dansende Huizen

Op de westelijke gevelrij van het Damrak, iets dichter bij de Dam, staan de zogeheten Dansende Huizen: een rij oud-Amsterdamse grachtenpanden die door ongelijke zetting en eeuwen van gebruik opvallend schuin staan. De huizen hellen in verschillende richtingen, waardoor de gevelrij een levendig silhouet vormt dat sterk contrasteert met de modernere bebouwing ernaast. Het is een van de meest gefotografeerde straatbeelden van het Amsterdamse centrum.

De Dansende Huizen aan het Damrak worden nader belicht in een eigen artikel, met achtergrond over de oorzaken van de scheefstand en de restauratiegeschiedenis van de panden. De beste fotopositie is vanaf het midden van het Damrak, ter hoogte van de aanlegplaatsen aan de oostoever.

Overige historische panden

Naast de Beurs en de Dansende Huizen zijn er langs het Damrak meer panden met een rijke geschiedenis. Op de hoek van het Damrak en het Stationsplein staat het voormalige Victoria Hotel, op een locatie die al in de negentiende eeuw als hotel in gebruik was en architectonisch de overgang van stationsgebied naar winkelstraat markeert. Verderop staan smalle panden uit de zeventiende en achttiende eeuw, herkenbaar aan trapgevels en smeedijzeren details.

Het Damrak was in zijn oorspronkelijke vorm een open kanaalinham die schepen vanuit het IJ tot diep in de stad liet komen. De demping van dit water voltrok zich gefaseerd in de jaren dertig en zestig van de twintigste eeuw, waarna de brede straat ontstond zoals die nu bekendstaat. Op het trottoir zijn op enkele plekken nog historische kaaimuurresten zichtbaar die herinneren aan die vroegere waterverbinding.

Aanlegplaatsen voor rondvaartboten

Het Damrak is de belangrijkste vertreklocatie voor grachtenrondvaarten in Amsterdam. Langs de oostkant van de straat bevinden zich meerdere aanlegplaatsen, aangeduid met genummerde piers en steigers. Pier 4 aan het Damrak is een van de bekendste vertrekpunten en ligt op circa 350 meter van de stationsingang, tegenover de Beurs van Berlage. Hieronder een opsomming van 4 aanleglocaties langs het Damrak en de directe stationsomgeving.

• Damrak Pier 4: een van de drukste vertrekpunten voor klassieke rondvaartboten, gelegen op het Damrak ter hoogte van de Beurs van Berlage, op circa 350 meter van de stationsingang.
• Damrak Pier 3 en Pier 5: naburige steigers direct naast Pier 4, eveneens in gebruik door meerdere rondvaartaanbieders die verspreid over de dag vertrekken.
• Prins Hendrikkade (IJzijde): aanlegplaatsen direct achter het station, startpunt voor vertrek naar het Oosterdok en kleinere rondjes over het IJ.
• Stationsplein waterfront: aan de voorzijde van het station meren de GVB-veerboten en enkele privéboten af voor transfers naar de overkant van het IJ.

Grachtenrondvaarten vanaf Damrak en Amsterdam Centraal worden uitgebreid besproken in een apart artikel, inclusief informatie over kaartverkoop en vertrektijden. De aanlegplaatsen langs het Damrak zijn ter plekke goed bewegwijzerd met borden die per pier de vertrekkende boten en tijden tonen.

Praktische tips voor de wandeling

De wandeling over het Damrak is het hele jaar door te maken en vereist geen bijzondere voorbereiding. De straat is beperkt toegankelijk voor auto's maar druk bezet met fietsers, trams en voetgangers, waardoor oplettendheid bij het oversteken geboden is. De rustigste momenten zijn vroeg in de ochtend vóór negen uur en op doordeweekse avonden na achten, wanneer de toeristische drukte afneemt.

Wie overnacht in de stationsbuurt, heeft de gehele route direct voor de deur. Hotels op het Damrak en het Stationsplein liggen centraal ten opzichte van zowel de IJ-baai als de Dam, waardoor zowel een vroege ochtendwandeling als een avondbezoek aan de aanlegplaatsen goed te combineren is. De dichtstbijzijnde openbare toiletten zijn te vinden in het stationsgebouw zelf en bij sommige horecagelegenheden langs de route.